Foto MWG

Met grafieken kun je feiten manipuleren en mensen op het verkeerde been zetten, liet Ionica Smeets zien tijdens het MWG-congres. Bijvoorbeeld door het verschil in verkiezingspeilingen schromelijk te overdrijven, het aantal doden te laten dalen terwijl het stijgt of het marktaandeel van merken en producten groter voor te stellen dan het is.

Je moet het maar durven: een stijgend aantal doden na de invoering van een nieuwe wet in een grafiek laten zien als een daling. Justitie in Florida flikte het na het invoeren van de ‘Stand your ground’ wet, die burgers toestaat zich met wapens te verdedigen als ze zich bedreigd voelen in de openbare ruimte. In een grafiek liet justitie zien hoe het dodental sinds de invoering in 2005 was toegenomen. Door in de verticale as het aantal doden niet te laten oplopen, maar te laten aflopen, ontstaat het beeld dat het aantal doden vanaf 2005 is gedaald in plaats van gestegen. Voor een waarheidsgetrouw beeld moet de grafiek dus op zijn kop gelezen worden. The Society Pages koos dit voorbeeld dan ook als grootste leugen met statistieken in 2014.

Shares

Laat je niet gek maken

Een perfect voorbeeld van misleiding, vindt ook Ionica Smeets. Zij is hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Leiden en promoveerde in de getaltheorie. Ze werkt daarnaast als zelfstandig wetenschapsjournalist, schrijft columns voor de Volkskrant en Kek Mama en maakt televisieprogramma’s. ,,Laat je niet gek maken,” doceerde ze de aanwezigen op het MWG-congres 2017 in Amsterdam.

 

Staafdiagram van meters hoog

Ook Trump kan er wat van als het over manipulatie van grafieken gaat. Hoewel hij tijdens de presidentsverkiezingen in een nek-aan-nekrace was verwikkeld met Hillary Clinton, presenteerde hij de polls in de staat Colorado – waarin hij 45 procent van de stemmen kreeg en Hillary 43 procent – als een enorm verschil. TD Newswire bracht dit verschil als groot nieuws. Tijdens het congres liet Smeets zien hoe lang de staafdiagrammen zouden moeten zijn als een dergelijk klein verschil in deze verhouding zou worden weergegeven: meters hoog. Smeets: ,,Je ziet dit vaak gebeuren. Grafieken worden uit hun verband gerukt. Ook bij Nederlandse verkiezingen.”

Shares

Boekverkoop niet gedaald maar gestegen

Dichter bij huis wist de boekenbranche via grafieken de mythe te creëren dat de boekverkoop al jaren daalt.

Shares
Dat hangt er maar vanaf wanneer je begint te tellen, demonstreerde Smeets. De boekverkoop is sinds de jaren ’80 enorm gestegen. Wie alleen vanaf 2008 begint te rekenen ziet inderdaad een daling en dat is wat de boekenbranche tijdens de crisis deed om dit verhaal de wereld in te helpen.

 

 

 

Taart wordt groter

Helemaal bont maakt Hyundai het met zijn 3D-taartdiagram over de nieuwe Hyundai Verna. Door het marktaandeel van de nieuwe auto in een groot geel b

Shares
lok op de voorgrond te zetten, lijkt dat aandeel bijna de helft, terwijl het in werkelijkheid slechts 31 procent bedraagt. Smeets demonstreerde hoe je kunt goochelen met 3D-diagrammen en zelfs een marktaandeel van 16 procent met schaduweffecten en kleuren tot grote proporties kunt opblazen. ,,Als je dit weet, weet je dus welk imago merken willen oproepen”, aldus Smeets.

 

Lies and statistics

Haar presentatie roept herinneringen op aan de wereldberoemde uitspraak ‘There are three kinds of lies: lies, damned lies, and statistics’. Toegeschreven aan schrijver Mark Twain, al is daar enige onduidelijkheid over.

Cijfers uit onderzoeken zijn niet altijd betrouwbaar, zeker niet als ze uit panelonderzoeken komen waarin mensen bevraagd worden en ze sociaal wenselijke antwoorden kunnen geven, vertelde Smeets. Legendarisch is het voorbeeld van Sony uit de jaren ’80. Dat liet onder bezoekers van een beurs marktonderzoek doen naar de kleur van zijn nieuwe walkman (voor de millennials, zie Wikipedia). ,,Maar liefst 95 procent van de gebruikers was enthousiast over de gele in plaats van de ouderwetse zwarte,” vertelt Smeets. ,,Maar iemand had iets slims bedacht en legde bij de uitgang twee stapels walkmans neer: een met gele en een met zwarte exemplaren. Iedereen mocht een gratis walkman meenemen en wat denk je? 0 Procent nam een gele en iedereen nam de zwarte mee naar huis.”

 

Dankzij Ionica Smeets kijken we nooit meer kritiekloos naar getallen en grafieken.

Pin It on Pinterest

Shares